Hệ thống và bối cảnh
Nhìn vào gia đình, văn hóa và bức tranh rộng hơn.
Tìm hiểu › Tâm lý học › Các loại hình trị liệu › Hệ thống và bối cảnh
Mở từng phương pháp một.
Khoảng 3 phút đọc
Các phương pháp này nhìn vào bức tranh rộng hơn: các mối quan hệ, gia đình, văn hóa và những hệ thống định hình cuộc sống của bạn.
Hầu hết nhà trị liệu kết hợp nhiều phương pháp. Một phương pháp có hiệu quả đến đâu còn tùy vào từng người và vấn đề họ gặp phải. Hãy hỏi một nhà trị liệu có chuyên môn và được phép hành nghề xem họ sẽ dùng phương pháp nào cho bạn, và vì sao. Xem Cách chọn nhà trị liệu.
Hệ thống gia đình
Gia đình đã định hình bạn, và bạn có thể định hình lại những khuôn mẫu ấy
Chúng ta không tồn tại tách biệt. Gia đình nơi ta lớn lên, gồm các quy tắc, vai trò, cách giao tiếp và những kỳ vọng không nói thành lời, vẫn tiếp tục ảnh hưởng đến ta. Khi hiểu những khuôn mẫu này qua các thế hệ, chúng ta có thể phá vỡ vòng lặp và xây dựng những mối quan hệ lành mạnh hơn.
Khi nào có thể hữu ích
- Xung đột với thành viên gia đình hoặc người bạn đời
- Những khuôn mẫu lặp lại qua các thế hệ
- Những giai đoạn chuyển tiếp trong cuộc sống ảnh hưởng đến cả gia đình
- Cảm thấy bị định nghĩa bởi vai trò của mình trong gia đình
Một buổi trị liệu diễn ra như thế nào
Nhà trị liệu có thể lập một genogram (sơ đồ gia đình) trải dài ba thế hệ. Bạn sẽ khám phá các khuôn mẫu, vai trò và cách giao tiếp trong gia đình gốc và gia đình hiện tại của mình. Các thành viên trong gia đình có thể được mời đến buổi trị liệu để cùng nhau làm việc hướng đến thay đổi.
Quá trình chữa lành diễn ra như thế nào
Vẽ ra các khuôn mẫu trong gia đình → hiểu vai trò của bạn trong hệ thống → phân hóa bản thân (giữ bản sắc riêng trong sự gắn kết) → tạo ra những khuôn mẫu quan hệ lành mạnh hơn
Ai đã phát triển phương pháp này
Murray Bowen, Virginia Satir, Salvador Minuchin (từ thập niên 1950 trở đi)
Điều nên biết
Bạn không cần phải đưa cả gia đình cùng đến. Làm việc cá nhân theo góc nhìn hệ thống cũng rất hữu ích. Hiểu hệ thống giúp bạn thay đổi phần của mình trong đó.
Trị liệu nữ quyền
Cái riêng tư cũng là cái chính trị. Nỗi đau của bạn có bối cảnh của nó
Nhiều khó khăn của chúng ta không chỉ mang tính cá nhân. Chúng gắn với những hệ thống quyền lực lớn hơn, những kỳ vọng về giới, phân biệt chủng tộc và bất bình đẳng. Khi hiểu xã hội đã góp phần định hình nỗi đau của mình như thế nào, chúng ta thôi tự trách mình và bắt đầu lấy lại sức mạnh của bản thân.
Khi nào có thể hữu ích
- Những trải nghiệm bị áp bức, phân biệt đối xử hoặc bị gạt ra bên lề
- Xung đột và kỳ vọng liên quan đến vai trò giới
- Hình ảnh cơ thể và giá trị bản thân gắn với các chuẩn mực xã hội
- Bạo lực từ người bạn đời và sang chấn do bạo lực tình dục
- Cảm thấy không được lắng nghe hoặc vô hình trong các hệ thống
Một buổi trị liệu diễn ra như thế nào
Nhà trị liệu xem bạn là một đối tác bình đẳng. Cùng nhau, bạn sẽ khám phá những thông điệp của xã hội về giới, chủng tộc, tầng lớp và quyền lực đã định hình niềm tin của bạn về bản thân như thế nào. Mục tiêu là sự trao quyền, không chỉ là cảm thấy khá hơn mà còn là hiểu vì sao bạn từng cảm thấy tệ và hành động.
Quá trình chữa lành diễn ra như thế nào
Hiểu bối cảnh xã hội của nỗi đau cá nhân → lấy lại sức mạnh của bản thân → trao quyền và hành động xã hội
Ai đã phát triển phương pháp này
Jean Baker Miller, Carolyn Zerbe Enns, Laura Brown (từ thập niên 1960–1970 trở đi)
Điều nên biết
Trị liệu nữ quyền không chỉ dành cho phụ nữ. Phương pháp này giúp bất kỳ ai có những khó khăn liên quan đến sự mất cân bằng quyền lực, bản sắc và sự áp bức mang tính hệ thống.
Trị liệu tự sự
Bạn không phải là vấn đề. Vấn đề mới là vấn đề
Chúng ta hiểu cuộc đời mình qua những câu chuyện. Đôi khi, một câu chuyện ngập tràn vấn đề chiếm lấy tất cả (“Tôi hỏng rồi”, “Tôi lúc nào cũng thất bại”). Trị liệu tự sự giúp bạn tách mình khỏi vấn đề và khám phá những câu chuyện khác về sức mạnh và khả năng phục hồi tâm lý vốn đã tồn tại trong cuộc sống của bạn.
Khi nào có thể hữu ích
- Cảm thấy bị định nghĩa bởi một chẩn đoán
- Xấu hổ và những câu chuyện tiêu cực về bản sắc
- Sang chấn và việc lấy lại cảm giác về chính mình
- Bản sắc văn hóa và cảm giác thuộc về
Một buổi trị liệu diễn ra như thế nào
Nhà trị liệu sẽ giúp bạn “ngoại hiện hóa” vấn đề, tức là nói về nó như một điều tách biệt với bạn. Cùng nhau, bạn sẽ tìm những “kết quả độc đáo”, những lần bạn đã chống lại hoặc vượt qua vấn đề, và xây dựng một câu chuyện phong phú, đầy đủ hơn về con người bạn.
Quá trình chữa lành diễn ra như thế nào
Tách bản thân khỏi vấn đề → khám phá những câu chuyện khác → làm dày thêm câu chuyện bạn mong muốn → bản sắc mới và khả năng làm chủ cuộc đời
Ai đã phát triển phương pháp này
Michael White và David Epston (thập niên 1980–1990)
Điều nên biết
Trị liệu tự sự thường được dùng với trẻ em. Việc tách vấn đề ra thành những nhân vật hoặc sinh vật khiến chúng bớt đáng sợ và dễ xử lý hơn.
Thông tin này chỉ được cung cấp nhằm mục đích giáo dục và phản ánh hiểu biết khoa học hiện tại. Thông tin này không thay thế chẩn đoán hay điều trị của chuyên gia. Hiệu quả của trị liệu khác nhau tùy theo nhu cầu của từng người. Nếu bạn đang gặp khủng hoảng, hãy gọi số khẩn cấp tại nơi bạn sống (ở Việt Nam: 115; ở Hoa Kỳ: 911 hoặc 988). Bạn cũng có thể tìm đường dây hỗ trợ tại findahelpline.com.