Rối loạn ăn uống

Rối loạn ăn uống là những bệnh lý nghiêm trọng, kèm theo những rối loạn nặng nề trong hành vi ăn uống. Việc quá tập trung vào cân nặng, vóc dáng hoặc kiểm soát thức ăn có thể là một dấu hiệu (NIMH). Các dạng thường gặp gồm chán ăn tâm thần (anorexia nervosa), ăn vô độ tâm thần (bulimia nervosa), rối loạn ăn uống vô độ (binge-eating disorder) và rối loạn né tránh/hạn chế ăn (ARFID).

Rối loạn ăn uống có thể xảy ra ở người có bất kỳ vóc dáng nào, và một người có thể trông khỏe mạnh trong khi đang bệnh rất nặng.

Người ta thường mô tả nỗi bận tâm rất lớn về thức ăn, cân nặng hoặc vóc dáng, cùng với cảm giác xấu hổ, tội lỗi, sợ hãi hoặc mất kiểm soát khi ăn. Ăn hoặc không ăn có thể giống như một cách để ứng phó với những cảm xúc đau đớn.

Những dấu hiệu mà người khác có thể nhận thấy gồm:

• Cân nặng thay đổi nhiều, hoặc đặt ra những quy tắc cứng nhắc về ăn uống và tập luyện
• Bỏ bữa, hoặc ăn một mình hay ăn lén
• Ăn một lượng lớn rất nhanh rồi thường xuyên đi vào nhà vệ sinh ngay sau bữa ăn (đây có thể là dấu hiệu của việc nôn hoặc tìm cách tống thức ăn ra khỏi cơ thể, gọi là purging)
• Mặc quần áo rộng hoặc mặc nhiều lớp để che giấu cơ thể
• Lo âu, xấu hổ hoặc dễ cáu gắt quanh bữa ăn
• Rất sợ tăng cân, hoặc không hài lòng với vóc dáng của mình

Rối loạn né tránh/hạn chế ăn (ARFID) thì khác: việc ăn bị hạn chế do sợ nghẹn hoặc sợ nôn, do các lý do về giác quan như kết cấu hoặc mùi, hoặc do ít hứng thú với việc ăn, chứ không phải vì hình ảnh cơ thể.

Rối loạn ăn uống có thể được điều trị, và điều trị sớm góp phần giúp hồi phục hoàn toàn (NIMH). Việc chăm sóc thường cần một nhóm, gồm bác sĩ y khoa, nhà trị liệu và chuyên gia dinh dưỡng. Với thanh thiếu niên, nhất là khi mắc chán ăn tâm thần, điều trị dựa vào gia đình, trong đó cha mẹ chủ động tham gia thiết lập lại việc ăn uống, là một lựa chọn ưu tiên hàng đầu. Với người lớn, các liệu pháp xuất phát từ liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) khá phổ biến, và với chán ăn tâm thần, cũng có thể dùng các liệu pháp chuyên khoa khác.

Hãy tìm đến sự giúp đỡ sớm. Nếu ai đó ngất xỉu, đau ngực, nhịp tim rất chậm hoặc không đều, hoặc sụt cân nhanh, hãy đến cơ sở y tế để được chăm sóc ngay. Những bệnh này có thể nghiêm trọng. Nếu có ý nghĩ tự tử, hãy gọi số khẩn cấp tại nơi bạn sống (ở Việt Nam: 115; ở Hoa Kỳ: 911 hoặc 988). Bạn cũng có thể tìm đường dây hỗ trợ tại findahelpline.com.

• National Institute of Mental Health (NIMH). Eating Disorders
• National Institute of Mental Health (NIMH). Eating Disorders: What You Need to Know
• National Health Service (UK). Eating disorders overview