Rối loạn lưỡng cực

Rối loạn lưỡng cực là một tình trạng sức khỏe tâm thần gây ra những thay đổi rõ rệt về tâm trạng, năng lượng, mức độ hoạt động và khả năng tập trung. Trước đây tình trạng này từng được gọi là bệnh hưng–trầm cảm. Người mắc rối loạn này có những giai đoạn gọi là giai đoạn hưng cảm hoặc hưng cảm nhẹ, khi tâm trạng phấn chấn bất thường, dễ cáu hoặc tràn đầy năng lượng, và có những giai đoạn trầm cảm (NIMH).

Một số người còn có triệu chứng loạn thần, chẳng hạn nghe hoặc thấy những điều người khác không nghe hay thấy, trong các giai đoạn nặng.

Trong giai đoạn tâm trạng đi lên, người ta có thể thấy tràn đầy năng lượng, cần ngủ ít hơn nhiều và có dòng suy nghĩ dồn dập. Một giai đoạn đi lên nhẹ hơn (hưng cảm nhẹ) có thể mang lại cảm giác dễ chịu và hiệu quả, nên người đó có thể không cảm thấy có điều gì không ổn. Trong giai đoạn tâm trạng đi xuống, người ta có thể rất buồn, tuyệt vọng hoặc trống rỗng, và có rất ít năng lượng.

Dấu hiệu của giai đoạn đi lên: tâm trạng phấn chấn hoặc dễ cáu bất thường, năng lượng tăng nhiều, cần ngủ ít hơn, nói nhanh, nhảy từ ý này sang ý khác, dễ mất tập trung, và có những lựa chọn mạo hiểm hoặc bốc đồng (WHO).

Dấu hiệu của giai đoạn đi xuống: các dấu hiệu của trầm cảm, như buồn bã, tuyệt vọng, mất hứng thú, ít năng lượng, và thay đổi về giấc ngủ hoặc cảm giác thèm ăn.

Gia đình và bạn bè thường là người nhận thấy những thay đổi đầu tiên, chẳng hạn mức độ hoạt động bất thường hoặc tâm trạng thay đổi thất thường. Một giai đoạn hưng cảm kéo dài ít nhất một tuần (hoặc bất kể kéo dài bao lâu nếu cần nhập viện), một giai đoạn hưng cảm nhẹ kéo dài ít nhất bốn ngày, và một giai đoạn tâm trạng thấp kéo dài ít nhất hai tuần.

Rối loạn lưỡng cực thường cần được chăm sóc lâu dài, và một kế hoạch điều trị hiệu quả có thể giúp người mắc kiểm soát triệu chứng và sống tốt (NIMH). Chăm sóc thường gồm thuốc và liệu pháp trò chuyện. Nếp sinh hoạt ổn định, giấc ngủ đều đặn và học cách nhận ra các dấu hiệu cảnh báo sớm của bản thân cũng có ích.

Hãy đến gặp một chuyên gia nếu bạn nhận thấy tâm trạng và năng lượng thay đổi thất thường, nhất là nhiều ngày ngủ rất ít nhưng năng lượng cao, hoặc đưa ra những lựa chọn liều lĩnh. Chăm sóc sớm tạo nên sự khác biệt. Nếu bạn có ý nghĩ tự tử, hãy gọi số khẩn cấp tại nơi bạn sống (ở Việt Nam: 115; ở Hoa Kỳ: 911 hoặc 988). Bạn cũng có thể tìm đường dây hỗ trợ tại findahelpline.com.

• National Institute of Mental Health (NIMH). Bipolar Disorder
• National Institute of Mental Health (NIMH). Bipolar Disorder (publication)
• World Health Organization. Bipolar disorder (fact sheet)