Hệ thần kinh của bạn
Tìm hiểu mạng lưới sinh học chi phối cách bạn cảm nhận, kết nối và phản ứng với thế giới xung quanh.
Tìm hiểu › Tâm lý học › Cơ thể và não bộ chữa lành như thế nào › Hệ thần kinh của bạn
Mở từng chủ đề một.
Khoảng 4 phút đọc
Tìm hiểu mạng lưới sinh học chi phối cách bạn cảm nhận, kết nối và phản ứng với thế giới xung quanh.
Dây thần kinh phế vị
Siêu xa lộ thông tin của cơ thể bạn
Dây thần kinh phế vị (dây thần kinh sọ số X) là dây thần kinh sọ dài nhất, chạy từ thân não xuống tận ruột. Nó giúp điều hòa nhịp tim, tiêu hóa và hơi thở, đồng thời gửi những tín hiệu có liên hệ với tâm trạng. Đáng chú ý, khoảng 80% sợi của nó mang thông tin từ cơ thể lên não, nghĩa là cơ thể luôn nói cho não biết nó đang cảm thấy thế nào.
Khi nào có thể hữu ích
- Hiểu mối liên hệ giữa ruột và não
- Tìm hiểu vì sao thở sâu giúp bạn dịu lại
- Hiểu các triệu chứng thể chất liên quan đến căng thẳng
- Hiểu vì sao cơ thể phản ứng trước khi tâm trí kịp nhận ra
Một buổi trị liệu diễn ra như thế nào
Nhiều nhà trị liệu đưa việc nhận biết dây thần kinh phế vị vào quá trình điều trị. Bạn có thể học các kỹ thuật thở kích thích dây thần kinh phế vị, hoặc nhà trị liệu có thể giúp bạn nhận ra những cảm giác trong cơ thể (linh cảm từ ruột, tim đập nhanh, họng thắt lại) chính là cách hệ thần kinh đang trò chuyện với bạn.
Quá trình chữa lành diễn ra như thế nào
Nhận biết các tín hiệu phế vị → điều hòa có chủ ý bằng hơi thở và cơ thể → bình tĩnh hơn và có khả năng phục hồi tốt hơn
Ai đã phát triển phương pháp này
Nghiên cứu về dây thần kinh phế vị trải dài hàng thế kỷ giải phẫu học và khoa học thần kinh; ý nghĩa trị liệu của nó được Stephen Porges thúc đẩy qua lý thuyết đa phế vị (Polyvagal Theory, 1994)
Điều nên biết
Từ “vagus” trong tiếng Latin nghĩa là “kẻ lang thang”, vì dây thần kinh này đi khắp cơ thể bạn, nối não với tim, phổi và hệ tiêu hóa.
Lý thuyết đa phế vị
Ba trạng thái của bạn: an toàn, cảnh giác hoặc ngắt kết nối
Hệ thần kinh của bạn có ba chế độ chính và tự động chuyển giữa chúng tùy theo việc bạn cảm thấy an toàn, bị đe dọa hay quá tải. Trạng thái phế vị bụng là chế độ “an toàn và kết nối xã hội” của bạn. Bạn cảm thấy bình tĩnh, kết nối và sẵn sàng tương tác. Trạng thái giao cảm là chế độ “chiến hay chạy”. Cơ thể huy động sức lực để hành động. Trạng thái phế vị lưng là chế độ “đóng băng hoặc ngắt kết nối”. Khi mối đe dọa có vẻ không thể tránh khỏi, hệ thống của bạn tiết kiệm năng lượng bằng cách tê liệt hoặc suy sụp.
Khi nào có thể hữu ích
- Hiểu vì sao đôi khi bạn “ngắt kết nối” về mặt cảm xúc
- Hiểu những cơn lo âu dường như đến từ hư không
- Tìm hiểu vì sao kết nối với những người an toàn giúp bạn dịu lại
- Hiểu các phản ứng sang chấn là sinh học, không phải sự yếu đuối
Một buổi trị liệu diễn ra như thế nào
Một nhà trị liệu dựa trên lý thuyết đa phế vị giúp bạn nhận ra mình đang ở trạng thái hệ thần kinh nào và hướng dẫn cách quay trở lại sự an toàn. Việc này có thể bao gồm đồng điều hòa (dùng sự hiện diện bình tĩnh của nhà trị liệu), các bài tập thở, hoặc những hoạt động dựa trên giác quan, gửi tín hiệu an toàn đến cơ thể.
Quá trình chữa lành diễn ra như thế nào
Nhận ra trạng thái hệ thần kinh của mình → dùng các tín hiệu an toàn để chuyển trạng thái → mở rộng khả năng kết nối và bình tĩnh
Ai đã phát triển phương pháp này
Tiến sĩ Stephen Porges (lý thuyết đa phế vị, 1994)
Điều nên biết
Cơ thể bạn liên tục dò tìm sự an toàn hay nguy hiểm mà bạn không hề hay biết. Porges gọi đây là “neuroception” (cảm nhận thần kinh về an toàn và nguy hiểm). Nó giải thích vì sao bạn có thể thấy bất an trong một căn phòng dù dường như không có gì sai.
Hệ thống gắn kết xã hội
Được hình thành để kết nối ngay từ lúc mới sinh
Con người được cấu tạo sinh học để kết nối. Hệ thống gắn kết xã hội, một mạng lưới các dây thần kinh sọ điều khiển nét mặt, giao tiếp bằng mắt, ngữ điệu giọng nói và cử động đầu, là cách cơ thể bạn tìm kiếm sự an toàn thông qua kết nối. Khi hệ thống này hoạt động, bạn cảm thấy bình tĩnh, cởi mở và có thể giao tiếp với người khác. Khi nó bị gián đoạn, bạn có thể gặp tình trạng nét mặt ít biểu cảm, giọng đều đều, hoặc khó tương tác với người khác.
Khi nào có thể hữu ích
- Hiểu vì sao giao tiếp bằng mắt và ngữ điệu giọng nói quan trọng đến vậy
- Hiểu vì sao ta thu mình, xa lánh người khác khi căng thẳng
- Hiểu về sự gắn bó và phát triển của trẻ nhỏ
- Tìm hiểu cách sự kết nối điều hòa hệ thần kinh của bạn
Một buổi trị liệu diễn ra như thế nào
Nhà trị liệu kích hoạt hệ thống gắn kết xã hội của bạn bằng ánh mắt ấm áp, giọng nói bình tĩnh, du dương, cùng sự hiện diện an toàn trong mối quan hệ. Một số phương pháp dùng âm nhạc, ngân nga hoặc phát ra âm thanh bằng giọng để kích thích các dây thần kinh sọ liên quan đến hệ thống này.
Quá trình chữa lành diễn ra như thế nào
Trải nghiệm sự an toàn qua kết nối → hệ thống gắn kết xã hội được kích hoạt → hệ thần kinh dịu lại → chữa lành sâu hơn trở nên khả thi
Ai đã phát triển phương pháp này
Tiến sĩ Stephen Porges (như một phần của lý thuyết đa phế vị)
Điều nên biết
Hệ thống gắn kết xã hội chủ yếu được kích hoạt qua các trải nghiệm giác quan (hơi thở, âm thanh, sự chạm, giao tiếp bằng mắt), chứ không chỉ qua suy nghĩ tích cực. Sự chạm và giọng nói ấm áp thường giúp mọi người bình tĩnh hơn, đó là lý do một cái ôm ấm áp đôi khi có thể giúp nhiều hơn một lời động viên.
Thông tin này chỉ được cung cấp nhằm mục đích giáo dục và phản ánh hiểu biết khoa học hiện tại. Thông tin này không thay thế chẩn đoán hay điều trị của chuyên gia. Hiệu quả của trị liệu khác nhau tùy theo nhu cầu của từng người. Nếu bạn đang gặp khủng hoảng, hãy gọi số khẩn cấp tại nơi bạn sống (ở Việt Nam: 115; ở Hoa Kỳ: 911 hoặc 988). Bạn cũng có thể tìm đường dây hỗ trợ tại findahelpline.com.